Да 100-годдзя “Граматыкі беларускай мовы” Браніслава Тарашкевіча

2018, 2, Numer 2

Data publikacji

15.02.2019

Model publikowania

otwarty dostęp

Rodzaj licencji


Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

literaturoznawstwo, językoznawstwo

Język publikacji

białoruski

Pliki do pobrania

PDF 323 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:47

Liczba pobrań:18

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0


Abstrakt

У артыкуле даецца характарыстыка Браніславу Тарашкевічу і яго “Беларускай граматыцы для школ”, першаму выданню якой спаўняецца 100 гадоў. Браніслаў Тарашкевіч – чалавек высокай культуры і адукацыі, актыўнай грамадзянскай пазіцыі і шчыры патрыёт Беларусі, абаронца інтарэсаў беларусаў, выдатны арганізатар і адзін з галоўных міжваенных палітыкаў у Заходняй Беларусі, палымяны публіцыст і цудоўны перакладчык. Найбольш вядомы як стваральнік першай граматыкі беларускай мовы. У “Граматыцы…”, што выйшла ў Вільні ў 1918 г., разгледжаны асноўныя ўзроўні моўнай сістэмы (фанетыка, марфалогія, словаўтварэнне, арфаграфія, сінтаксіс), вызначаны галоўныя рысы беларускай мовы. “Граматыка…” упершыню сфармулявала правапісныя і граматычныя нормы беларускай мовы і была прызнаная на тэрыторыі як савецкай, так і Заходняй Беларусі. Яна спрыяла развіццю выдавецкай справы і школьнага навучання, а таксама стала базай для стварэння іншых навучальных дапаможнікаў па беларускай мове. “Граматыка…” праз рэпрэсіі аўтара доўгі час была забаронена, у сувязі з чым яе даследаванне пачынаецца з 1960-х гадоў. Па гістарычных прычынах у сучаснай беларускай мове склалiся дзве правапісныя традыцыі, што не спрыяе ўстанаўленню “сталага правапісу”, пра які марыў Б. Тарашкевіч, а таму патрабуе далейшай працы філолагаў.

Bibliografia

“Беларуская граматыка” Б. Тарашкевіча і яе значэнне ў распрацоўцы граматычных норм беларускай літаратурнай мовы // Гісторыя беларускай літаратурнай мовы, 1968, Мінск, т. II, с. 160 – 181.

Беларуская граматыка: ад Браніслава Тарашкевіча да сучаснасці, 2017: Зборнік матэрыялаў Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Мінск, 19 – 20 студзеня 2017 г.), Мінск.

Бергман А., 1992, Браніслаў Тарашкевіч: 100 гадоў з дня нараджэння / A. Bergman, “Sprawy białoruskie” w II Rzeczypospolitej, Warszawa 1984, пер. з польск. А. Дышлевіча // Роднае слова, № 1, с. 69 – 73.

Бергман А., 1996, Слова пра Браніслава Тарашкевіча: Гіст. жыццяпіс / пер. з польск. Я. Касцюка, Мінск.

Бідэр Г., 2007, Мовазнаўчая тэрміналогія ў “Беларускай граматыцы для школ” Браніслава Тарашкевіча (Вільня, 1918) // Прыгодзіч М.Р., Прыгодзіч А.А. Герман, Бідэр як даследчык беларускай мовы, Мінск, с. 31 – 49.

Браніслаў Тарашкевіч, 1994 // Беларускія пісьменнікі (1917 – 1990) : Даведнік, Мінск, с. 534 – 535.

Булахов М., 1978, Тарашкевич Бронислав // Восточнославянские языковеды : биобиблиогр. слов., Минск, т. 3, с. 226 – 228.

Бушлякоў Ю., Вячорка В., Санько З., Саўка З., 2005, Беларускі клясычны правапіс. Збор правілаў. Сучасная нармалізацыя, Вільня – Менск.

Важнік С., 2007, Станаўленне сінтаксічнай нормы беларускай мовы: “Беларуская граматыка для школ” Б. Тарашкевіча і “Сынтакс беларускай мовы” Я. Лёсіка // Мова – літаратура – культура : матэрыялы V Міжнар. навук. канф.: (да 80-годдзя прафесара Л.М. Шакуна), Мінск, с. 403 – 409.

Валахановіч А., Міхнюк У., 1999, Споведзь у надзеі застацца жывым, Мінск (Серыя “Вернутыя з небыцця”).

Вячорка В., 1995, Правапіс Б. Тарашкевіча // Спадчына, № 5, с. 247 – 288.

Германовіч І., 2008, Тарашкевіч Браніслаў Адамавіч // Германовіч І. Беларускія мовазнаўцы, Мінск, т. 2, с. 155 – 167.

Губкіна А., 2002, Бацька “Беларускай граматыкі”: да 110-годдзя з дня нараджэння Б. Тарашкевіча // Роднае слова, № 1, с. 59 – 62.

Запрудскі С., 2013, Беларускае мовазнаўства і развіццё беларускай літаратурнай мовы: 1920 –1930-я гады, Мінск.

Камароўскі Я., 1963, Першая беларуская граматыка // Беларусь, № 5, с. 29.

Клейн Б., 1963, Старонкі палымянага жыцця // Полымя, № 10, с. 141 – 153.

Клейн Б., 1984, Время выбора // Неман, № 9, с. 140 – 147; Клейн Б., 1987, Время выбора: кн. для учащихся, Мінск.

Ліс А., 1962, Старонкі слаўнай біяграфіі. Да 70-годдзя з дня нараджэння Б. Тарашкевіча // Полымя, № 2, с. 152 – 158.

Ліс А., 1966, Браніслаў Тарашкевіч, Мінск.

Ліс А., 2001, Браніслаў Тарашкевіч: трагічны пошук свабоды // Назаўсёды разам: да 60-годдзя ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР, Мінск, с. 47 – 53;

Ліс А., 2010, Браніслаў Тарашкевіч: Трагічны пошук свабоды // Ліс А. Gloria victis! : збор твораў, Мінск, с. 70 – 83.

Міхневіч А., 2006, Першая беларуская граматыка для школ // Выбраныя працы, Мінск, с. 190 – 196.

Плотнікаў Б., 2002, Беларускае мовазнаўства ў першай палавіне XX ст. // Кароткая гісторыя беларускай мовы і мовазнаўства, Мінск, с. 74 – 80.

Ракіцкі В., 2010, Тарашкевіца : размова са Зьмітром Саўкам // Беларуская Атлянтыда, Кн. 2 : Міты і брэнды калянізаванай нацыі, с. 298 – 307.

Русак В., 2017, Граматыст стагоддзя: ёсць над чым падумаць і папрацаваць // Беларуская граматыка: адБраніслава Тарашкевіча да сучаснасці : Зборнік матэрыялаў Міжнароднай навуковай канферэнцыі, Мінск, с. 9 – 19.

Сямешка Л., 1999, Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч (1892 – 1938) // Беларуская мова : Уводзіны у навуку аб мове. Фанетыка. Арфаэпія. Графіка. Арфаграфія, Мінск, с. 220 – 221.

Тарашкевіч Б., 1918, Беларуская граматыка для школ, Вільня; Тарашкевіч Б., 1919, Беларуская граматыка для школ, 2-е выд., Вільня; Тарашкевіч Б., 1920, Беларуская граматыка для школ, 3-е выд., Вільня; Тарашкевіч Б., 1921, Беларуская граматыка для школ, 4-е выд., Менск – Вільня – Берлін; Тарашкевіч Б., 1929, Беларуская граматыка для школ, 5-е выд., Вільня; Taraškiéwič B., 1931, Biełaruskaja hramatyka dla škoł, Wilnia; Тарашкевіч Б., 1941, Беларускі правапіс, Менск; Тарашкевіч Б., 1943, Беларуская граматыка, 6-е выд., Менск; Тарашкевіч Б., 1950, Беларускі правапіс, паводле 6-га выд., Розэнгайм; Тарашкевіч Б., 1991, Беларуская граматыка для школ, 5-е выд., факсім. выд. 1929 г., Мінск.

Тарашкевіч Б., 1991, Выбранае : крытыка, публіцыстыка, пераклады, Мінск.

Тарашкевіч Б., 1996, Аўтабіяграфія Браніслава Адамавіча Тарашкевіча // Спадчына, № 4, с. 92 – 132; № 5, с. 130 – 186.

Тарашкевіч Браніслаў, 1995 // Беларускія пісьменнікі : біябліягр. слоўнік, Мінск, т. 6, с. 69 – 71.

Тарашкевіч Браніслаў Адамавіч, 1994 // Беларуская мова : энцыклапедыя, Мінск, с. 558 – 559.

Тарашкевіч Браніслаў Адамавіч, 2002 // Беларуская энцыклапедыя, Мінск, т. 15, с. 439.

Шакун Л., 1981, Роля Б. Тарашкевіча ў развіцці беларускай літаратурнай мовы // Веснік Бел. ун-та. Сер. 4. Філалогія, журналістыка, педагогіка, псіхалогія, № 3, с. 29 – 33.

Шакун Л., 1995, Гісторыя беларускага мовазнаўства, Мінск, с. 125 – 129, 132 – 138.

Яновіч А., 1982, Б.А. Тарашкевіч – мовавед: да 90-год дзя з дня нараджэння // Беларуская лінгвістыка, вып. 21, с. 11 – 17.

Яновіч А., 1990, “Беларуская граматыка” Браніслава Тарашкевіча // Беларуская мова і літаратура ў школе, № 9, с. 16 – 19.

Bergman A., 1977, Rzecz o Bronisławie Taraszkiewiczu, Warszawa.