Oryginalny artykuł naukowy
International Journal of Belarusian Glottodidactics

Імпліцытны характар формул прабачэння ў маўленчых паводзінах беларусаў

2021, Numer 5

Alena Kalechyts

0000-0002-5738-7168

Uniwersytet Konstantyna Filozofa w Nitrze

DOI

10.32612/uw.bmz.2021.5.pp.18-23

Data publikacji

02.02.2022

Model publikowania

otwarty dostęp

Rodzaj licencji

CC BY-NC-ND 3.0 PL

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

językoznawstwo, literaturoznawstwo

Język publikacji

białoruski

Pliki do pobrania

PDF 302 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:46

Liczba pobrań:51

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

У артыкуле прадстаўлена пазіцыя ўжывання камунікатыўна-дзейнаснага падыходу да вывучэння этыкетных формул прабачэння ў выкладанні беларускай мовы як замежнай. Асноўныя вывады грунтуюцца на камунікатыўна-прагматычным падыходзе, асветленым у сучасных лінгвістычных даследаваннях. З гэтай мэтай зроблены аналіз мовазнаўчых, навукова-метадычных і вучэбнаметадычных прац, прысвечаных дадзенаму пытанню. Акрамя таго, сцісла сфармуляваны ўласныя вынікі даследавання найбольш ужывальных у дыялагічным дыскурсе беларускай мовы выразаў з кампанентамі прабач(це), выбачай(це) і даруй(це). У працы прыводзяцца разнастайныя ілюстрацыйныя прыклады, спампаваныя з Нацыянальнага корпуса беларускай мовы, матэрыялы якога з’яўляюцца аб’ектам даследавання і, думаецца, пацвярджаюць занатаваныя палажэнні. Дзякуючы зробленым вывадам, стала магчыма звярнуць увагу студэнтаў на асаблівасці ў моўных паводзінах беларусаў, што праяўляюцца на ўзроўні стандартных сітуацый зносін. Выкарыстоўваючы ў сваім маўленні формулы прабачэння ва ўскосным (імпліцытным) значэнні, а таксама ў якасці сітуацыйных фрэймаў, беларусы дэманструюць пэўныя асаблівасці ў сваім менталітэце і нацыянальным характары. У канцы артыкула прапанаваны прыкладны комплекс камунікатыўных і маўленчых заданняў да рактыкаванняў, якія рэкамендуюцца для выканання на занятках па БМЗ. Такая праца, верагодна, паспрыяе больш эфектыўнаму развіццю і фарміраванню камунікатыўнай і культурнамоўнай кампетэнцый у замежных студэнтаў.

Słowa kluczowe:

формулы ветлівасці,формулы прабачэння,формулы самапрэзентацыі,сітуацыйныя фрэймы,камунікатыўна-прагматычны аспект,камунікатыўна-дзейнасны падыход

Bibliografia

Бандаровіч В., 2013, Стыльна па-беларуску, Мінск [Bandarovìč V., 2013, Styl´na pa-belarusku, Mìnsk].

Бушлякоў Ю., 1999, Ветлівыя звароты ў беларускай мове. З гісторыі выбару, “Роднае слова”, № 9, с. 17–21 [Bušlâkoŭ Û., 1999, Vetlìvyâ zvaroty ŭ belaruskaj move. Z gìstoryì vybaru, “Rodnae slova”, № 9, s. 17 – 21].

Важнік С., 2008, Навука выбачаць, або як правільна па-беларуску прасіць прабачэння і як выбачаць, “Роднае слова”, № 6, с. 56 – 59 [Važnìk S., 2008, Navuka vybačac´, abo âk pravìl´na pa-belarusku prasìc´ prabačènnâ ì âk vybačac´, “Rodnae slova”, № 6, s. 56– 59“].

Валочка Г., Фу Мэйянь, Юань Хаа, 2020, Беларуская мова як замежная. Уводны курс для кітайскіх навучэнцаў, Мінск [Valočka G., Fu Mèjân´, Ûan´ Haa, 2020, Belaruskaâ mova âk zamežnaâ. Uvodny kurs dlâ kìtajskìh navučèncaŭ, Mìnsk].

Гізун А., Рааго П., 2011, Беларуска-славацкі размоўнік-даведнік, Мінск [Gìzun A., Raago P., 2011, Belaruska-slavackì razmoŭnìk-davednìk, Mìnsk].

Доўгаль Д., 2011, Сучасны стан даследавання беларускага вербальнага этыкету, “Веснік МДУ імя А. А. Куляшова”, серыя: А, №1 (37), с. 79 – 85. [Doŭgal´ D., 2011, Sučasny stan dasledavannâ belaruskaga verbal´naga ètyketu, “Vesnìk MDU ìmâ A. A. Kulâšova”, seryâ: A, №1(37), s. 79 – 85].

Калечыц А., 2021, Прагматычныя прэсупазіцыі формул прабачэння, апраўдання і прымірэння, “Slavica Nitrensia”, roč. 10, č.1, c. 37 – 84 [Kalečyc A., 2021, Pragmatyčnyâ prèsupazìcyì formul prabačènnâ, apraŭdannâ ì prymìrènnâ, “Slavica Nitrensia”, roč. 10, č. 1, s. 37 – 84].

Кривицкий А., Подлужный А., 1990, Белорусский язык для говорящих по-русски, Минск [Krivickij A., Podlužnyj A., 1990, Belorusskij âzyk dlâ govorâŝih porusski, Minsk].

Леванцэвіч Л., 2017, Маўленчы этыкет і культура зносін, Брэст [Levancèvìč L., 2017, Maŭlenčy ètyket ì kul´tura znosìn, Brèst].

Літвіноўская А., Лабадзенка Г., 2016, 20 крокаў да беларускай мовы, Мінск [Lìtvìnoŭskaâ A., Labadzenka G., 2016, 20 krokaў da belaruskaj movy, Mìnsk].

Михневич А., 1991, Русско-белорусский разговорник, Минск [Mihnevič A., 1991, Russko-belorusskij razgovornik, Minsk].

Мыцык Г., 2015, По-белорусски? Пожалуйста! Па-беларуску? Калі ласка!, Мінск [Mycyk G., 2015, Pobelorusski? Požalujsta! Pa-belarusku? Kalì laska!, Mìnsk].

Павловская Н. и др., 2012, Белорусский язык для стран СНГ, Москва [Pavlovskaâ N. i dr., 2012, Belorusskij âzyk dlâ stran SNG, Moskva].

Рамза, Т., 2010, Беларуская мова? З задавальненнем!, Мінск [Ramza, T., 2010, Belaruskaâ mova? Z zadaval´nennem!, Mìnsk].

Савчук Т., 1996, Речевой этикет в русских и белорусских народных сказках. Автореф. дисс. канд. филол. наук: 10.02.02; 10.02.01, Минск [Savčuk T., 1996, Rečevoj ètiket v russkih i belorusskih narodnyh skazkah. Avtoref. diss. kand. fi lol. nauk: 10.02.02; 10.02.01, Minsk].

Cолахаў А., 2016, Навучанне маўленчаму этыкету, Мазыр [Colahaŭ A., 2016, Navučanne maŭlenčamu ètyketu, Mazyr].

Сомин А., 2017, Белорусский язык. Самоучитель, Москва [Somin A., 2017, Belorusskij âzyk. Samoučitel´, Moskva].

Старавойтава Н., 2006, Гісторыя і сучаснасць беларускага слоўнага этыкету, “Роднае слова”, № 6, с. 39 – 42 [Staravojtava N., 2006, Gìstoryâ ì sučasnasc´ belaruskaga sloŭnaga ètyketu, “Rodnae slova”, № 6, s. 39 – 42].

Сямешка Л., 2021, Беларуская мова для кітайскіх студэнтаў. Пачатковы ўзровень, Мінск. [Sâmeška L., 2021, Belaruskaâ mova dlâ kìtajskìh studèntaŭ. Pačatkovy ŭzrove´n, Mìnsk].

Сямешка Л. і інш., 2017, Лексічны мінімум па беларускай мове як замежнай. Базавы ўзровень (А2), Мінск. [Sâmeška L. ì ìnš., 2017, Leksìčny mìnìmum pa belaruskaj move âk zamežnaj. Bazavy ŭzroven´ (A2), Mìnsk].

Сямешка Л. і інш., 2019, Тэсты па беларускай мове як замежнай. Элементарны ўзровень (А1). Агульнае валоданне. Базавы ўзровень (А2). Агульнае валоданне (з электронным дадаткам), Мінск. [Sâmeška L. ì ìnš., 2019,

Tèsty pa belaruskaj move âk zamežnaj. Èlementarny ŭzroven´ (A1). Agul´nae valodanne (z èlektronnym dadatkam), Mìnsk].

Сямешка Л. (рэд.), 1999, Гаворым па-беларуску, Мінск [Sâmeška L. (rèd.), 1999, Gavorym pa-belarusku, Mìnsk].

Томчык Д., 2009, З гісторыі вывучэння этыкетных формаў зносін, “Весці Белар. дзярж. пед. ун-та імя Максіма Танка”, серыя 1: Педагогіка. Псіхалогія. Філалогія, № 2, с. 67 – 71 [Tomčyk D., 2009, Z gìstoryì vyvučènnâ ètyketnyh formaŭ znosìn, “Vescì Belar. dzârž. ped. unta ìmâ Maksìma Tanka”, seryâ 1: Pedagogìka. Psìhalogìâ. Fìlalogìâ, № 2, s. 67 – 71].

Dolník J., 2008, Egolingvistika, “Slovenská reč”, roč. 73, č. 5, s. 257 – 270.

Pisarek L., 2002, Приветствия и прощания в белорусском языке по сравнению с русским и польским, “Akta Polono-Ruthenica”, t. 7, s. 81 – 88.

Sokolová J., 2020, Formuly odpustenia, prepáčenia a ospravedlnenia v pragmatických súvislostiach, “Jazykovedný časopis”, roč. 71, č. 1, s. 5 – 23.